SYTUACJA DEMOGRAFICZNA GMINY PRUSZCZ

1. Sieć osadnicza gminy Pruszcz

Gmina Pruszcz należy do największych, pod względem liczby mieszkańców, gmin wiejskich województwa kujawsko – pomorskiego. Wg stanu na dzień 31.12.2008r. obszar miejscowej jednostki samorządowej zamieszkiwały 9 472 osoby.

Całkowita gęstość zaludnienia w gminie należy do najwyższych na obszarach wiejskich powiatu świeckiego. Obecna wartość zagęszczenia ludności przypadającą na 1 km² kształtuje się na poziomie 67 osób. Na terenie gminy Pruszcz można zauważyć stosunkowo regularny rozkład wielkości miejscowości (zestawienie poniżej). Najliczniej reprezentowaną grupą są wsie średnie, które koncentrują blisko 20% ogółu ludności gminy. Jednakże największa część mieszkańców, w liczbie 3896, zamieszkuje dwie największe wsie miejscowej jednostki samorządowej (Pruszcz i Serock). Grupa ta, łącznie z mieszkańcami Łowinka, stanowi 47% struktury zaludnienia gminy. Tak duży udział mieszkańców zamieszkujących największe wsie miejscowej jednostki samorządowej jest korzystny, ponieważ są one bardziej podatne na postępujące procesy urbanizacji, a także różnorodne przemiany zmierzające do poprawy życia mieszkańców, jak np. rozwój infrastruktury. Stolica gminy należy do największych miejscowości wiejskich województwa.

Tabela. Liczba mieszkańców i struktura zaludnienia poszczególnych miejscowości w gminie Pruszcz (stan na dzień 31 XII 2008 roku)

Źródło: Referat Ewidencji Ludności Urzędu Gminy w Pruszczu

Tabela. Rozkład wielkości miejscowości w gminie Pruszcz (stan na dzień 31 XII 2008 r.)

Źródło: Referat Ewidencji Ludności Urzędu Gminy w Pruszczu

Sieć osadniczą gminy należy uznać za dobrze rozwiniętą. Ze względu na liczbę miejscowości wiejskich, gmina Pruszcz zajmuje czołowe lokaty wśród jednostek samorządowych z terenu powiatu świeckiego. W gminie Pruszcz 20 miejscowości posiada status sołectwa, co stanowi 77% wszystkich miejscowości ujętych w ramach miejscowej jednostki samorządowej. Sytuacja taka świadczy o dobrym wykształceniu struktury i funkcji wsi. Średnia odległość pomiędzy miejscowościami wiejskimi wynosi 2,3 km. Z kolei średnia wielkość miejscowości wiejskiej na terenie miejscowej jednostki samorządowej, wg stanu na 31.12.2008r., wynosi 364 osoby.

2. Ewidencja ludności

W latach 1999 – 2008 gmina Pruszcz charakteryzowała się dosyć ustabilizowaną liczbą mieszkańców. Nieznaczny wzrost liczby mieszkańców, w stosunku do poprzedniego okresu sprawozdawczego, odpowiednio o 94, 13 i 37 osób, ujawnił się w latach 1999 – 2001, 2003 – 2004 oraz 2006 – 2008. Jednakże w latach 2003 – 2004 i 2006 – 2007. Natomiast w okresie obejmującym lata 2001 – 2002 oraz 2005 – 2006 liczba ludności nieznacznie zmniejszała się, lecz trudno tutaj mówić o wyraźnej tendencji spadkowej w poziomie zaludnienia gminy Pruszcz w analizowanym okresie kształtującym się przeciętnie na poziomie 9473 osób. W każdym z podanych w poniższym zestawieniu lat, liczba kobiet zamieszkujących obszar gminy Pruszcz, przewyższała liczbę mężczyzn.

Tabela. Liczba ludności w gminie Pruszcz w latach 1999 – 2008

Źródło: Referat Ewidencji Ludności Urzędu Gminy w Pruszczu

3. Przyrost naturalny

            W latach 1999 – 2008 w gminie Pruszcz przeciętna liczba urodzeń kształtowała się na poziomie liczby 101. Jednak, o ile jeszcze w 2002 roku urodziło się 103 dzieci, o tyle w kolejnych pięciu latach odnotowana ilość urodzeń nie przekroczyła liczby 100. Warto zauważyć, iż obniżającej się latach 2000 – 2003 oraz 2004 – 2006 tendencji narodzin towarzyszyła zwiększająca się sukcesywnie liczba zgonów. Skutkiem tego w 2003 i 2006 roku, przyrost naturalny na terenie miejscowej jednostki samorządowej był ujemny (zestawienie poniżej). Podobną sytuację odnotowano 2007 roku.

Tabela. Naturalny ruch ludności w gminie Pruszcz w latach 1999 – 2008

Źródło: Referat Ewidencji Ludności Urzędu Gminy w Pruszczu i Bank Danych Regionalnych GUS

            (BDR GUS)

Wskazane w powyższej tabeli dane te zdają się potwierdzać zarysowującą się nieznacznie, w wielu polskich gminach i miastach, tendencję postępującego od początku lat dziewięćdziesiątych wyżu demograficznego.

4. Migracje ludności

W latach 1999 – 2008 obszar gminy Pruszcz charakteryzował się stosunkowo korzystnym przebiegiem procesów migracyjnych. W analizowanym okresie zanotowano bowiem solidarnie na terenie miejscowej jednostki samorządowej jednakowe wartości zarówno dodatnich, jak i ujemnych sald ruchów wędrówkowych (zestawienie poniżej). Trudno zatem na tej podstawie, w ciągu dziesięciu minionych lat, jednoznacznie wyrokować o zdecydowanej przewadze ludności opuszczającej obszar gminy, nad ludnością na jej teren przybywającą

Tabela. Naturalny ruch ludności w gminie Pruszcz w latach 1999 – 2008

Źródło: Bank Danych Regionalnych (BDR GUS)

Mając jednak na względzie powyższe zestawienie tabelaryczne, można pokusić się o stwierdzenie, iż w minionym czasie w gminie Pruszcz miała miejsce mimo wszystko, z nielicznymi wyjątkami, tendencja niekorzystnego kształtowania się ruchów migracyjnych. Generalnie w latach 1999 – 2008 można zauważyć wysoką corocznie, przekraczającą 100, liczbę osób opuszczających teren miejscowej jednostki samorządowej. Wyjątek stanowią rok 2001 i 2004, kiedy to obszar gminy Pruszcz opuściło odpowiednio 76 i 96 osób. W przypadku ruchów napływowych na uwagę zwraca stosunkowo wysoka liczba mieszkańców (156), która osiedliła się w gminie Pruszcz w 2007 roku. Na uwagę zwraca fakt, iż w latach 2002 – 2005 liczba ta nie przekroczyła 100 osób, przy czym zanotowano znamiona tendencji zwyżkowej w dwóch podokresach (2002 – 2003; 2004 – 2005). Skutkiem ograniczenia mobilności mieszkańców gminy w w/w okresie była zdecydowana przewaga ilości osób, które opuściły teren gminy Pruszcz.

Wskaźnik salda migracji, zgodnie z przebiegiem ruchów wędrówkowych, przyjmował w analizowanym okresie na terenie gminy Pruszcz solidarnie wartości dodatnie i ujemne. Jednakże w latach 2003 – 2004 oraz 2006 – 2007 można zauważyć nieznaczną poprawę wartości tego parametru, co świadczy o tym, iż różnica pomiędzy liczbą osób napływających na teren miejscowej jednostki samorządowej nad ludnością ją opuszczającą sukcesywnie malała, w stosunku do poprzedniego okresu sprawozdawczego. Ujemnemu saldu migracji w gminie Pruszcz, zanotowanemu w latach 2002 – 2006, towarzyszył z reguły dodatni przyrost naturalny (wyjątek rok 2003 i 2006 – patrz: dane z rozdziału poświęconego przyrostowi naturalnemu), co nie miało jednak wpływu na drastyczne zmniejszanie się liczby mieszkańców (porównaj tabela – liczba ludności gminy Pruszcz).

Przedstawiony powyżej rozkład wskaźników migracyjnych należy mimo wszystko uznać za względnie korzystny dla rozwoju gminy. Zauważalne w analizowanym okresie ujemne saldo migracji, w powiązaniu z stosunkowo stabilną liczbą ludności i w zasadzie dodatnim przyrostem naturalnym, może w przyszłości pozytywnie wpływać na możliwości rozwojowe gminy. Korzystny układ wskaźników migracyjnych stanowi bowiem podstawę do ukształtowania struktury demograficznej danego obszaru na poziomie, od którego w znacznej mierze zależeć będzie stopień jego rozwoju.

5. Struktura ekonomiczna ludności

Tabela. Grupy ekonomiczne w gminie Pruszcz w latach 1999 – 2008

Źródło: Referat Ewidencji Ludności Urzędu Gminy w Pruszczu i Bank Danych Regionalnych GUS (BDR

            GUS)

* Wskaźnik obciążenia ekonomicznego

            W analizowanym okresie, obejmującym lata 1999 – 2008, gmina Pruszcz cechowała się stosunkowo korzystną wartością wskaźnika obciążenia ekonomicznego. W analizowanym okresie parametr ten zawierał się w przedziale 53,8 – 71,9. Pozytywny jest fakt, iż w całym okresie objętym opisem na terenie miejscowej jednostki samorządowej zauważalna była jednoznacznie, w każdym następującym po sobie roku, tendencja obniżania się wartości wskaźnika obciążenia ekonomicznego, tzn. malała liczba osób w wieku nieprodukcyjnym przypadająca  na 100 osób w wieku produkcyjnym (różnica 18,1 pomiędzy wartościami ekstremalnymi).

   W analizowanym okresie, bazując na przedstawionym powyżej zestawieniu tabelarycznym, można zauważyć na terenie Pruszcza i okolic stosunkowo wysoki udział osób będących w wieku poprodukcyjnym. Taki stan rzeczy zdaje się sugerować, iż społeczeństwo gminy Pruszcz jest przeciętnie starsze. Jednakże bardzo pozytywnym symptomem, zauważalnym w latach 1999 – 2008 był sukcesywny wzrost w strukturze zaludnienia gminy Pruszcz liczby osób sklasyfikowanych w tzw. grupie produkcyjnej. Zjawisku temu towarzyszył jednak coroczny, cykliczny spadek liczby mieszkańców w wieku 0 – 17 lat, ponieważ udział najstarszej wiekowo części społeczeństwa wykazywał praktycznie niewielkie wahania. Trudno zatem mówić w tym przypadku, na podstawie dziesięcioletniej obserwacji, o zarysowującej się wyraźnej tendencji, obrazującej stan rozkładu struktury ekonomicznej ludności na terenie gminy Pruszcz. Można przypuszczać, iż opisane powyżej zależności były raczej pokłosiem wyżu demograficznego, jaki miał miejsce w połowie lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych ubiegłego stulecia. W najbliższych latach na obszarze miejscowej jednostki samorządowej z dużym prawdopodobieństwem można założyć, dla odmiany na skutek niżu demograficznego, jaki notuje się od około 1990 roku, stopniowy spadek znaczenia w strukturze zaludnienia terenu gminy pierwszych dwóch grup, na rzecz wzrostu liczby kobiet w wieku powyżej 60 lat i mężczyzn w wieku powyżej 65 lat.